Tinh hoàn ẩn

TINH HOÀN ẨN

Tinh hoàn ẩn là bất thường bẩm sinh của hệ sinh dục phổ biến ở trẻ trai, nếu không được phát hiện và điều trị sớm bệnh có thể mất chức năng của tinh hoàn, thậm chí gây ung thư tinh hoàn về sau. Chính vì vậy các bậc cha mẹ cần có những hiểu biết cơ bản về bệnh để có thể phát hiện và đưa trẻ đi khám sớm.

1. Tinh hoàn ẩn là gì?

Ẩn tinh hoàn hay tinh hoàn chưa xuống bìu là bệnh lý mà tinh hoàn không nằm trong bìu mà nằm trong ống bẹn hay trong ổ bụng

Tỷ lệ mắc bệnh : 3-5 % ở trẻ sơ sinh đủ tháng, khoảng 20 % ở trẻ đẻ non. Ở trẻ sau sinh có tinh hoàn không xuống bìu có nhiều trường hợp tinh hoàn có thể tự xuống bìu trong khoảng 3 tháng đầu vì vậy trong thời gian này chưa cần can thiệp hoặc điều trị gì. Sau 6 tháng mà tinh hoàn chưa xuống bìu thì thường sẽ không tự di chuyên được xuống bìu lúc này cần thiết phải được điều trị

Tinh hoàn ẩn thường hay được phát hiện ở những trẻ có rối loạn nội tiết, có dị tật bẩm sinh khi sinh hoặc có bất thường về di truyền, tuy nhiên bệnh cũng được phát hiện nhiều ở trẻ sinh ra bình thường.

Tinh hoàn ẩn được chia làm hai loại:

– Tinh hoàn ẩn sờ thấy : sờ thấy được tinh hoàn ở bẹn

– Tinh hoàn ẩn không sờ thấy: không sờ thấy tinh hoàn ở bẹn mà tinh hoàn nằm tại lỗ bẹn sâu hay trong ổ bụng

2. Nguy cơ của bệnh tinh hoàn ẩn?

– Giảm khả năng sinh sản: Để chức năng sinh tinh trùng diễn ra bình thường thì tinh hoàn cần nhiệt độ thấp hơn nhiệt độ cơ thể, nếu tinh hoàn không nằm ở bìu mà năm ở vị trí cao như trong ống bẹn hoặc trong ổ bụng, thì nhiệt độ tinh hoàn sẽ tăng cao làm ảnh hưởng đến sự sinh tinh trùng. Chính vì vậy, tinh hoàn ẩn đặc biệt 2 bên sẽ dẫn đến vô sinh

– Một tinh hoàn chưa xuống bìu có khả năng bị ung thư hóa cao hơn so với một tinh hoàn nằm trong bìu ở tuổi trưởng thành

– Tinh hoàn chưa xuống bìu có nhiều nguy cơ bị tổn thương (do những va chạm, đụng dập vào vùng bẹn hoặc khung chậu) và xoắn tinh hoàn hơn so với một tinh hoàn bình thường (Xoắn tinh hoàn là sự xoắn vặn của các mạch máu nuôi tinh hoàn, ống dẫn tinh hoặc các phần phụ xung quanh tinh hoàn dẫn đến tinh hoàn thiếu máu nuôi dưỡng bị nghẹt và hoại tử)

– Bìu không đối xứng hoặc rỗng có thể khiến bé trai lo lắng và xấu hổ.

– Tinh hoàn không phát triển hoặc teo nhỏ dẫn tới tình trạng thiếu hụt nội tiết tố trẻ thường yếu đuối, ảnh hưởng tới sự phát triển của cơ quan sinh dục, tâm sinh lý của trẻ

3. Làm thế nào để phát hiện bệnh?

– Tinh hoàn ẩn có thể được phát hiện ngay khi sinh ở bé trai bởi các nữ hộ sinh hoặc các bác sĩ sản khoa

– Đa phần các trường hợp được phát hiện khi người nhà không sờ thấy tinh hoàn của trẻ nằm trong bìu ở một bên hoặc cả hai bên, hoăc thấy hai bìu không cân xứng một hoặc cả hai hai bên bìu xẹp

4. Làm gì để chẩn đoán bệnh?

– Trẻ cần được thăm khám lại bởi bác sĩ chuyên khoa.

– Siêu âm là một thăm dò có giá trị để chẩn đoán đa số các trường hợp tinh hoàn ẩn: giúp xác định vị trí của tinh hoàn, kích thước tinh hoàn

– Chụp cắt lớp vi tính ổ bụng và nội soi ổ bụng chẩn đoán với những trường hợp không sờ thấy tinh hoàn trong ống bẹn hay siêu âm không thấy được tinh hoàn

– Một vài xét nghiện khác có thể được chỉ định: xét nghiệm nhiễm sắc thể với những trường hợp giới tính không xác định, các xét nghiệm nội tiết tố hoặc các chất chỉ điểm khối u là cần thiết trong một vài trường hợp

5. Điều trị tinh hoàn ẩn như thế nào? Thời điểm nào trẻ cần được điều trị?

– Thông thường sau 3 tháng tuổi tinh hoàn có khả năng tự di chuyển xuống bìu là rất thấp vì vậy nếu sau 6 tháng tuổi nếu tinh hoàn không tự xuống bìu được thì cần phải được điều trị

– Việc điều trị thông thường sẽ là phẫu thuật nhằm đưa tinh hoàn xuống bìu và cố định tinh hoàn trong bìu. Phẫu thuật sẽ được tiến hành tương đối đơn giản với tỷ lệ thành công cao

– Việc phẫu thuật thông thường sẽ được thực hiện ở thời điểm lý tưởng nhất là 6 -12 tháng tuổi, phẫu thuật trong giai đoạn này sẽ mang lại hiêu quả tốt nhất giúp cải thiện chức năng của tinh hoàn,và giảm tỷ lệ ung thư hóa

– Việc điều trị bằng thuốc hoặc các liêu pháp hoormon thường không hữu ích

Phẫu thuật sẽ được thực hiện như thế nào?

Với những trường hợp tinh hoàn sờ thấy được ở bẹn việc phẫu thuật thường đơn giản với tỷ lện thành công khoảng 98%

· Trẻ sẽ được gây mê

· Một đường rạch nhỏ vùng bẹn sẽ được thực hiện ( hầu như sẽ khó có thể nhìn thấy sau này )

· Tinh hoàn được giả phóng khỏi các mô lân cận để dễ dàng đưa xuống bìu

· Sau đó tinh hoàn sẽ được đưa xuống và cố định trong bìu bằng một đường rạch thứ hai tại bìu

Đôi khi với những trường hợp tinh hoàn nằm quá cao việc phẫu thuật sẽ phức tạp hơn tinh hoàn có thể sẽ không được đưa xuống bìu ngày mà cần phải được mổ lần thứ 2 để đưa được tinh hoàn xuống bìu

Với những trường hợp không sờ thấy tinh hoàn và siêu âm không thấy tinh hoàn phẫu thuật nội soi vào ổ bụng để tìm tinh hoàn và đưa tinh hoàn xuống bìu là cần thiết. Việc nội soi vào ổ bụng có thể tìm được hoặc không tìm được tinh hoàn (do tinh hoàn đã bị teo đi sớm)

6. Trẻ sẽ được chăm sóc và hồi phục thế nào sau phẫu thuật?

– Chăm sóc:

+ Trẻ sẽ được dùng thuốc giảm đau sau mổ trong vòng 24h - 48h

+ Thay băng vết mổ sau 72h với những vết mổ khô, sạch, thay băng hàng ngày nếu vết mổ nề hoặc thấm dịch nhiều

+ Không cần cắt chỉ vết mổ nếu được khâu bằng chỉ tự tiêu hoặc cắt chỉ sau 7-10 ngày sau mổ nếu khâu bằng chỉ không tiêu

+ Trẻ không cần phải kiêng ăn uống hay vận động, tuy nhiên cần hạn chế những hoạt động mạnh trong những ngày đầu sau mổ do đau vết mổ và vết mổ chưa hoàn toàn lành hẳn

– Trẻ hồi phục thế nào sau mổ?

Trong ngày đầu hoặc vài giờ đầu sau mổ trẻ có thể cảm thấy không khỏe do tác dụng của thuốc gây mê hoặc do đau vết mổ, điều này hoàn toàn không đáng lo ngại. Hầu hết trẻ sẽ bình phục hoàn toàn sau mổ khoảng 1 tuần.

Những lời khuyên sau đây cho các bậc phụ huynh giúp con nhanh hồi phục và hạn chế các biến chứng có thê gặp sau phẫu thuật:

Vài ngày đầu sau mổ trẻ sẽ cảm thấy đau vết mổ, những hoạt động thu hút sự chú ý của trẻ giúp trẻ giảm sự tập trung vào sự đau đớn được khuyến khích như: các trò chơi, xem tivi và đọc sách

Nên cho trẻ mặc quần rộng rãi tránh cọ sát vào vết mổ gây đau đớn

Không nên cho trẻ đi xe đạp hoặc sử dụng các đồ chơi ngồi một vài tuần sau phẫu thuật. Điều này giúp giảm tỷ lện tinh hoàn di chuyển ngược lên vùng bẹn và ổ bụng

Trẻ nên được nghỉ ngơi tại nhà vài ngày sau ra viện trước khi quay lại trường học hoặc nhà gửi trẻ

7. Các rủi ro có thể xảy ra với phẫu thuật này là gì?

Bất kỳ một phẫu thuật nào dù là đơn giản nhất cũng có những rủi ro có thể xảy ra. Với phẫu thuật này những rủi ro có thể gặp sẽ là :
– Chảy máu, sưng tấy, hoặc bầm tím vị trí vết mổ

– Nhiễm trùng vết mổ (thường gặp với những vết rạch ở bìu)

– Teo tinh hoàn do mạch máu tinh hoàn quá căng, bị đứt hoặc bị tổn thương trong quá trình mổ

– Có thể tổn thương ống dẫn tinh trong quá trình mổ

– Xoắn tinh hoàn do tinh hoàn bị xoay trong quá trình mổ

– Ẩn tinh hoàn tái phát do tinh hoàn không được cố định tốt tại bìu và chui ngược lên bẹn

Nói chung các rủi ro có tỷ lệ rất thấp, rủi ro hay gặp hơn cả là teo tinh hoàn thường ở những trẻ được phát hiện và phẫu thuật muộn (tuổi càng lớn tỷ lệ càng cao)

8. Kết quả của phẫu thuật sẽ như thế nào?

Đa số tinh hoàn chưa xuống bìu sẽ có kích thước nhỏ hơn so với tinh hoàn bình thường nằm trong bìu

Với việc phẫu thuật đưa tinh hoàn xuống bìu hầu hết tinh hoàn sẽ phát triển về kích thước bình thường

Với những trường hợp tinh hoàn ẩn một bên hầu hết các bé sẽ có khả năng sinh sản và chức năng tinh hoàn bình thường ở tuổi trưởng thành sau khi được phẫu thuật. Những trường hợp bị cả hai bên có thể sẽ làm giảm khả năng sinh sản.

Trong một số trường hợp sau mổ tinh hoàn sẽ bị teo nhỏ hoặc biến mất hoặc không thể phát triển với kích thước bình thường như bên lành điều này thường do trẻ được phát hiện muộn tinh hoàn đã teo nhỏ hoặc do mạch nuôi tinh hoàn không phát triển hoặc quá căng. Ở một số trường hợp khác tinh hoàn có thể phát triển với kích thước hoàn toàn bình thường nhưng không có khẳ năng sinh tinh trùng

9. Theo dõi và tái khám sau mổ

Trẻ sau phẫu thuật cần được khám định kỳ, thông thường lịch hẹn sẽ là 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng, 1 năm. Khi khám lại trẻ sẽ được đánh giá vị trí và kích thước của tinh hoàn bằng việc thăm khám của bác sĩ và siêu âm

Trẻ cần được theo dõi tới khi trưởng thành để đánh giá chức năng sinh tinh và nội tiết của tinh hoàn và nhứng nguy cơ ác hóa có thể xảy ra. Khi trẻ đến tuổi thiếu niên trẻ nên được học cách tự khám tinh hoàn để phát hiện những bất thường

Nếu có vần đề bất thường cha mẹ nên cho trẻ khám lại ngay